Faruk Ömrüuzak

Ekinoks

BU yazımı gece ile gündüzün eşitlendiği gün yazıyorum.
Bugün 23 Eylül “Sonbahar Ekinoksu”. Ekinoks, dünya genelinde gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu gün olarak biliniyor. Gece ile gündüzün eşitlendiği bu günde güneş ışınları ekvatora dik olarak düşüyor.
Ekinoks kelimesinin kökeni; Latince, ‘Aequi’ ve ‘Eşit’ ve ‘Noct’ ‘Gece’ kelimelerinden türeyen ‘Aequinoctium’.
Gündüz ile gecenin eşit olması durumunu ifade eden Ekinoks, yılda iki kez tekrarlanıyor. Güneş ışınlarının ekvatora dik olarak geldiği bu durum Kuzey Yarıkürede 21 Martta; Güney Yarıkürede ise 23 Eylülde iki kez yaşanıyor. Bu günler, bu Yarıkürelerde ilkbahar ve sonbaharın başladığı günler. Dünyanın Kuzey Yarım Küresinde yaşayanlar için bu gün sonbahar ekinoksu. Biz bu gün sonbahara girerken, güney yarım kürede yaşayanlar için ilkbahar başlıyor. Bu gün güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a 90°’lik açı ile düşüyor. İki yarım kürede mevsimler değişiyor.
Bu tarihten itiberen Kuzey Yarım Küre’de geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlayacak. Güney Yarım Küre’de ise tam tersi… Bu tarih Kuzey Yarım Küre’de Sonbahar, Güney Yarım Küre’de ilkbahar başlangıcı.
Kuzey Kutup noktasında 6 aylık gecenin, Güney Kutup noktasında ise 6 aylık gündüzün başlangıcı olan bu gün Ekvator’da gölgeler sıfırlanırken; aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçecek ve güneş her iki kutup noktasında da görülecek.
Sonbahar Ekinoksu özellikleri nedir diye özetleyecek olursak, bugün; aynı boylam üzerindeki noktalarda güneş tam doğudan doğup tam batıdan batar. Her iki kutup noktasında da güneş görülür. Ekvator’da cisimlerin gölge boyu sıfır olur. Dünya’da gece ve gündüz birbirine eşittir.
Bu zamansal eşitlik dünyada iki kez yaşanırken; gündüzlerin gecelerden uzun olduğu, gecelerin gündüzlerden uzun olduğu dönemler ise mevsimleri oluşturuyor. Mevsimlerin değişme tarihleri ise ‘Dönence’ olarak adlandırılıyor. Gece ve gündüz eşitliği yaşadığımız bugünden itibaren 21 Aralık’a kadar günler kısalacak, 21 Aralık’ta en uzun gece yaşandıktan sonra günler tekrar uzamaya başlayarak geceler kısalacak.
Dünya yaşadıkça bu böyle devam edip gidecek. Bazı dönemlerde daha fazla karanlık; bazı dönemlerde daha fazla aydınlık… Tabii biz daha uzun aydınlıklar yaşamak isteriz.
Ekinoks bize gece gündüz eşitliğini yaşatıyor.
Eşitlik çok güzel ama acaba gerçek hayatta bu eşitlik var mı? Tabii ki yok. Beklemek de çok iyimserlik olur.
Eşitlik kavramı, beraberinde bazı kavramların da düşünülmesini gerektiriyor. Bunlar; adalet ve özgürlük. Bunları bir araya getiren kavram ise kardeşlik.
Doğadaki ekinoksun sosyal hayatımızda da yaşanabilmesi için kardeşliğin hakim olduğu bir dünyada adalet ve özgürlükte eşitliğin sağlanabilmesi, tüm insanlığın görevi olmalı.
İşte o zaman tüm gölgeler sıfırlanır, hayat bayram olur.

 

1 Ekim 2019

İlgili Haberler

Yazarlar