Fazıl Karaman

İkale anlaşmalarında damga vergisi

İŞÇİ veya işveren taraflarından birisi açısından iş sözleşmesinin sona erdirilmesi 4857 sayılı İş Kanununda düzenlenmiş olup, ikale  ile sona erdirme İş Kanununda yer almamaktadır. İkale; tarafların iş ilişkisini, karşılıklı iradeleri ile Borçlar Hukukunun sözleşme serbestisi hükümlerine göre düzenledikleri bir sözleşmeyle anlaşarak ortadan kaldırmaları şeklinde görülmektedir. Uygulamada, iş sözleşmesini karşılıklı anlaşma ile sona erdiren yazılı anlaşmalarda ikale ifadesi yerine; karşılıklı sonlandırma sözleşmesi, sulh anlaşması gibi ifadeler de kullanılabilmekte olup, bunlar işin özüne ilişkin değerlendirmeyi etkilemez diye düşünüyoruz. İkale anlaşmaları kapsamında çalışanlara ödenen ek tazminatların gelir vergisi karşısındaki durumu Gelir Vergisi Kanununda 7103 ve 7162 No’lu Kanunlar ile yapılan değişikliklerle açıklığa kavuşturulmuştur. 

4857 sayılı İş Kanununun 8. Maddesine göre; süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunlu olup bu belgeler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır. Damga Vergisi Kanunu ekinde de; vergiye tabi kağıtların sayıldığı (1) sayılı tabloda; belli parayı içeren sözleşmelerin ve sulhnamelerin bu tutarlar üzerinden binde 9.48 oranı ile, fesihnamelerin (belli parayı ihtiva eden bir kağıda taalluk edenler dahil) Binde 1.89 oranıyla damga vergisine tabi oldukları hükümleri mevcuttur.

İkale anlaşmalarının damga vergisi karşısındaki durumunu belirlenebilmesi için öncelikle hukuki mahiyetinin açıklığa kavuşturulması gerektiğini düşünüyoruz. Şöyle ki; iş sözleşmesinin sona erdirilmesine yönelik olduğuna göre iş sözleşmesinin bir parçası olarak görülürse İş Kanununun 8. Maddesindeki damga vergisi muafiyetinden yararlanılabileceği, ya da iş sözleşmesinin feshine yönelik olarak taraflarca karşılıklı olarak düzenlenmiş bir fesihname olarak görülerek muafiyet kapsamına girmeksizin binde 1.89 damga vergisine tabi olduğu, veya bu sayılanlar yerine yeni bir sözleşme (mukavelename) olarak değerlendirilip içerdiği belli para tutarı üzerinden binde 9.48 damga vergisine tabi olduğu görüşleri geçerlilik kazanabilecektir.

Öte yandan; ikale anlaşmalarında kişiye ödenen ek tazminatın yanısıra işlemiş maaşı, ikramiyesi gibi ikale tazminatı kapsamında olmayan ödemeler de belirtilebilmektedir. İkale sözleşmesinde yer alan ikale tazminatı dışındaki bu tür ödemelerin kişinin zaten hak kazandığı ödemeler olması nedeniyle Damga Vergisi Kanunu Madde: 1 uyarınca damga vergisinin konusuna girmediği de akla gelebilir. (Bu tür ödemeler yönünden sözleşmenin bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilme niteliği taşımaması gerekçesiyle.)

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın resmi web sitesinde yer alan 7 Ekim 2016 tarihli ve 5 sayılı Uşak Valiliği Defterdarlık Gelir Müdürlüğü özelgesinde özetle; daha önce düzenlenmiş bir sözleşme ile ilgili olarak tarafların karşılıklı anlaşarak sözleşmenin feshine ilişkin olarak düzenledikleri protokollerin fesihname olarak değerlendirileceği ve içerdikleri toplam bedel üzerinden fesihname olarak binde 1.89 oranıyla damga vergisinin ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu özelge, kira anlaşmasının feshi ile ilgilidir. Bununla birlikte; ikale anlaşmalarının İş Kanunundaki hükümler dışında düzenlenmiş olması nedeniyle İş Kanunundaki feshe bağlı haklar ve yükümlülüklerin geçerli olmayacağı, daha önce olmayan ek ödemeler öngörmesi dolayısıyla bu açıdan fesihname niteliğinin bulunmadığı da düşünülebilir. Dolayısıyla, kira sözleşmelerinin sona erdirilmesine yönelik anlaşma hakkındaki yukarıdaki özelgenin iş sözleşmelerinin ikale yoluyla sona erdirilmesine yönelik anlaşmalar için geçerli olmadığı da iddia edilebilir. 

İkale sözleşmelerinin, kendilerinden önce yapılan ve sona erdirdikleri sözleşmelerden bağımsız sözleşmeler oldukları savunulabilmektedir. Bu yaklaşım benimsenirse sözkonusu sözleşmeler içerdikleri belli para tutarı üzerinden binde 9.48 oranında damga vergisine tabi tutulacaktır.NOT: Çalışanlara maaş, tazminat, ikramiye vs. adlarla yapılan ödemelerde Damga Vergisi Kanunu eki (1) sayılı tablonun IV/1-b (Makbuzlar ve diğer kağıtlar) bölümüne göre binde 7.59 oranıyla damga vergisi ödenmekte olup, bu ödemenin ikale anlaşmasıyla ilgili damga vergisinin yükümlülüğünü kaldırmayacağı kanaatindeyiz. Öte yandan; ikale anlaşmalarındaki damga vergisi hususunda sigorta şirketlerinin her türlü işlemlerine yönelik damga vergisi istisnasının da dikkate alınması gerekebilir.

29 Temmuz 2019

İlgili Haberler

Yazarlar